Aralık ayı faturalarını gören yurttaşlar, Ocak
faturaları endişesi sardı. Avrupa son 10 yılın en ucuz doğalgazını
tüketirken, ısınma Türkiye’de kışın en önemli sorununa dönüştü.
BirGün’den Ozan Gündoğdu, tüm boyutlarıyla halkın ısınma sorununa mercek tuttu.
Son 10 yılın büyük zammı
Doğalgaza 2019’da yüzde 33 zam geldi. Bu oran aynı zamanda
son 10 yılın en yüksek zam oranı. 2018’de kendi alanında rekor kırmış
ve doğalgaza yüzde 19,7 zam gelmişti. Böylece bu kış yurttaşın doğalgaz
faturası 2018 kışına kıyasla tam yüzde 59,3 daha fazla. 300 metreküp
doğalgaz harcayan bir hane 2010’da 214 lira doğalgaz faturası öderken bu
tutar 2020’de 549 liraya çıkmış durumda.
Gelirin önemli bir kısmı
300 metreküp doğalgaz tüketen ve mesleğe yeni başlayan bir
öğretmen maaşının her 7,5 lirasının 1 lirasını, asgari ücretli ise
maaşının her 4,2 lirasının 1 lirasını doğalgaz faturasına ayırdı. 19,5
milyon ücretli çalışan için doğalgaz faturası çileye dönmüş durumda.
Çalışanlarının yarısının asgari ücret civarı bir maaşla geçindiği
düşünülse tablo daha vahim bir hal alıyor. Kamuda çalışanlar dahi
maaşının en azından yüzde 10’unu sadece doğalgaz faturasına ayırıyor.
Faturadan önceki giderler
Her ne kadar ısınma en temel ihtiyaçlardan biri olsa da
yurttaşlar maaşlarını alır almaz önce doğalgaz faturasını ödemiyor. Zira
kredi ve kredi kartı borçlar yıllara göre giderek artıyor. Bu artış
yüzünden yurttaşlar ısınma giderlerini kısma yoluna gidiyor. Ocak
2014’te 15 yaş üzeri 56 milyon 571 bin yurttaşa ev sahipliği yapan
ülkede halkın 280,8 milyar lira tüketici kredisi borcu bulunuyor ve bu
hesapla kişi başına 4 bin 963 lira tüketici kredisi borcu düşüyordu.
İşsizliğin fatura yüküne etkisi
2 yılda gelen yüzde 59’luk doğalgaz zammı bir yana artık
istihdam yaratamayan ekonomi de fatura yükünü artırıyor. Bu yılın son
açıklanan işsizlik verisi olan Ekim ayı itibarıyla 4 milyon 396 bin kişi
iş arıyor ancak bulamıyor. Bu işsizler aynı zamanda hanenin bakmak
zorunda kaldığı kişiler anlamına geliyor. Öte yandan 81 ile açılan ve
sayısı 206’yı bulan üniversitelerde yaklaşık 7 milyon genç eğitim
görüyor. Bu haliyle 15 yaş üstü nüfusun yüzde 7,3’ünün iş aradığı yüzde
11,6’sının ise üniversite eğitimi gördüğü düşünülürse bu kişilerin
bakımını üstlenmek gelir sahibi yurttaşlara düşüyor. Ancak istihdam
yaratamayan ekonomide bu bakım giderek zorlaşıyor. Son verilere göre
ülkede ücret geliri elde eden 19 milyon 565 bin çalışana karşılık, ücret
geliri elde etmek isteyen 4 milyon 396 bin işsiz bulunuyor. Başka bir
deyişle her 100 ücretli 22 işsizin geçimini üstlenmek zorunda. Buna
karşılık 2018 Ocak ayı için her 100 ücretli 16,8 kişinin bakımını
üstleniyordu.
Yoksul için ısınmak lüks!
İBB’nin açık veri portalını yayımlamasıyla İstanbul’un
doğalgaz haritası da ortaya çıktı. Verilere göre konutlarda metrekare
fiyatının en yüksek olduğu ilçelerin doğalgaz tüketimleri de fazla. Buna
karşın yoksul muhitler doğalgazı mümkün olduğunca tasarruflu
kullanıyor.
Faturalar neden kabarıyor?
Türkiye doğalgazda yüzde 99 oranında dışa bağımlı. Bu da
doğalgaz fiyatlarıyla döviz kurunu doğrudan ilişkili hale getiriyor.
2018 yaz aylarında yaşanan kur şokunun ardından yıl sonunda yüzde 19
zamlanan doğalgaz fiyatlarında, 31 Mart seçimlerinin yaklaşmasıyla
beraber 1 ocak itibariyle indirime gidildi. Bu indirim, BOTAŞ’ın mali
durumunu zorlayınca seçimden sonra katmerli zamlar yapıldı. Yıl boyunca
döviz kurunun ve petrol fiyatlarının yatay seyretmesine rağmen
doğalgazdaki fiyat artışının açıklaması da BOTAŞ’ın mali durumunda
gizli. Zira kurum 2017’de 3,3 milyar lira kar açıklarken, 2018’de 2,5
milyar lira zarar açıkladı. 2019’un başındaki doğalgaz indirimleriyle bu
zarar katlandı, böylece yaz aylarında peşi sıra zamlar yapıldı.
Yorumlar
Yorum Gönder